غلامعلى صفايى
189
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
اسم « إنّ » و مسند به يعنى خبر « إنّ » وجود دارد كه ذكر اين مسند به ، جمله را از ذكر خبر براى كل « أنّ » و دو معمولش بىنياز مىكند . بايد دانست كه از بين ادات مصدرى كه فعل را تأويل به اسم مىبرند فقط كلمه « أنّ » مىتواند بعد « لو » قرار گيرد چنانكه فقط كلمه « غدوة » بعد از « لدن » قرار مىگيرد و منصوب مىگردد درحالى كه ديگر كلمات واقع بعد از « لدن » مجرور بالاضافه مىگردند ، و چنان كه كلمه « حين » نيز بعد از « لات » قرار گرفته و منصوب بنا بر خبر « لات » مىگردد . و قيل : از بين نحويونى كه قائلند كه محل « أنّ » و دو معمولش رفع بنابر ابتدائيت است ، برخى از آنان مىگويند اين مبتدا خبر داشته لكن محذوف است به خلاف نظر سيبويه كه مىگويد اصلا خبر نمىخواهد ، سپس اين گروه درباره موضع تقدير خبر با هم اختلاف دارند ، گروهى مىگويند : خبر مقدم بر مبتدا در تقدير گرفته مىشود تا اين « أنّ » كه حرف مصدرى و مفيد معناى تأكيد است با « أنّ » به معناى « لعلّ » كه داراى معناى تمنى است اشتباه نشود زيرا هرگز خبر « أنّ » به معناى « لعلّ » از او مقدم نمىشود ، لذا در آيهء شريفهء : لَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا ( البقرة / 103 ) . اين گونه تقدير گرفته مىشود : « لو ثابت ايمانهم » همانطور كه در اين آيهء شريفه : وَ آيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنا ( يس / 41 ) خبر مبتدا مقدم شده در حالى كه مبتدا « أنّ » و دو معمولش مىباشد . لكن ابن عصفور مىگويد : « أنّ » و دو معمولش مرفوع بنا بر ابتدائيت و خبر آن محذوف و محل تقدير آن مؤخر از مبتداست . و ذلك لأنّ : دليل ابن عصفور اين است كه همانا اساسا « لعلّ » و هركلمهاى كه به معناى « لعلّ » است مثل « أنّ » تمنييه ، نمىتواند در اين موضع يعنى بعد از « لو » واقع شود تا كسى آن را در اين موضع توهم كند و ما نيز براى دفع اين توهم بايد خبر را مقدم كنيم تا دفع اين اشتباه و توهم شود و قرينه بر « أنّ » مصدريه مؤكده باشد . بنابراين هرگز « أنّ » مصدريه مؤكده ، حتّى وقتى كه مقدم از خبر باشد با « أنّ » كه به معناى « لعلّ » است در اين موضع اشتباه نمىشود ، بنابراين على الاصل و بنابر